[GÓC NHÌN DI SẢN] VĂN HÓA THƯỞNG TRÀ VIỆT: MẠCH NGUỒN DI SẢN VÀ TRIẾT LÝ GIAO HÒA

Một nền văn hóa thường được nhận ra qua những sinh hoạt đã thành nếp, và với người Việt, “mời nước” chính là một nếp văn hóa vô cùng sâu sắc. Khách đến nhà, công việc có thể chưa bàn, tên tuổi có thể chưa tỏ, nhưng một lời mời nước, mời trà đã đủ để mở ra một mối quan hệ. Chén trà mộc mạc chuyên chở sự nhìn nhận người đối diện, phép tiếp đón và ý muốn được trân trọng dành thời gian cho nhau. Tách rời cây chè ra khỏi đời sống, lịch sử trà dễ trở thành một danh sách khô khan hay tập hợp những giai thoại, nhưng khi nối chúng lại, ta lập tức chạm vào một mạch nguồn văn hóa chảy tràn qua nhiều thế hệ.

Bốn Tầng Ý Nghĩa Thiêng Liêng Trong Nếp Nhà Việt

Trà đi sâu vào đời sống người Việt và hiện diện trong mọi nấc thang của các mối quan hệ, từ gia đình, cộng đồng đến bàn làm việc của doanh nghiệp. Dưới lăng kính nghiên cứu của Viện Văn hóa và Kinh tế Việt Nam – ASEAN (IVACE), ở mỗi không gian và hoàn cảnh, vật phẩm này lại được trao cho một tầng ý nghĩa thiêng liêng:

• Lòng Kính: Chén trà được cẩn trọng dâng lên trước bàn thờ tổ tiên là biểu trưng của lòng tôn kính thiêng liêng hướng về cội nguồn.

• Chữ Lễ: Hai tay khép nép dâng chén trà lên bậc sinh thành, người lớn tuổi là cội nguồn của đạo lý uống nước nhớ nguồn và sự khiêm nhường.

• Chữ Tình: Nước trà được rót ra sẻ chia cùng bằng hữu tri kỷ là sự thăng hoa của tình giao hảo, kết nối những tâm hồn đồng điệu.

• Sự Trọng Thị: Chén trà hiện diện trong những cuộc gặp gỡ đàm phán, làm ăn hay ngoại giao là đỉnh cao của khí chất điềm đạm và sự tôn trọng tuyệt đối dành cho đối tác.

Bản thân phẩm trà vốn có giá trị tự thân, nhưng chính cách con người sử dụng vật phẩm ấy mới thực sự bồi đắp nên bề dày văn hóa của một nếp nhà. Gia phong bắt đầu có hình dáng ngay trong cách người lớn từ tốn tiếp một vị khách, hay cách họ cẩn trọng nâng chén trà và nói về một người đang vắng mặt. Nhìn người trước mà biết cách dâng, cách mời, cách kính, cách nhường – đó là những “gen văn hóa” được lặp lại và trao truyền, giúp những đứa trẻ học được chữ Lễ từ những việc vô cùng nhỏ bé trước khi kịp hiểu những đạo lý lớn lao.

Triết Lý “Nhất Trà Tam Dưỡng” Và Đạo Dưỡng Người

Thấu hiểu cội nguồn di sản bản thổ, mọi phẩm trà tinh túy trong nghệ thuật thưởng trà Việt đều tuân thủ tuyệt đối triết lý nhân sinh: “Trà sinh từ đất, thành bởi người, dưỡng trong tình”. Việc dùng trà đã vượt lên trên một sở thích riêng để trở thành phương thức thực hành nghệ thuật “Nhất Trà Tam Dưỡng”, lấy chén trà làm nơi thực hành ba hướng dưỡng:

• Dưỡng Thân: Chăm sóc sức khỏe bản thân bằng cách biết chọn phẩm, pha và dùng trà hợp người, hợp thời, đúng mùa, cũng như biết lắng nghe cơ thể để giữ một nếp sinh hoạt có trật tự.

• Dưỡng Tâm: Học cách chú tâm, rèn luyện sự tự chủ, bình hòa cảm xúc, tu đức và thuận ứng tự nhiên thông qua việc ngắm màu nước, thưởng hương và nếm chậm.

• Dưỡng Tình: Bồi đắp tình cảm bằng sự kính trọng, lòng hiếu khách và sự quan tâm người bên cạnh, cùng cảm nhận chén trà để nuôi dưỡng những mối thân tình trong gia đình lẫn ngoài xã hội.

Chiều Sâu 5000 Năm Văn Hiến

Chén trà hôm nay mang theo nhiều lớp ký ức của tri thức cây cỏ, nghệ thuật dưỡng sinh và nếp sống của dân tộc trong suốt chiều dài 5000 năm văn hiến. Nơi chén nước nhỏ bé ấy ẩn chứa huyền sử về cội nguồn sinh thành với biểu tượng Thần Nông biết cây cỏ, mang dấu ấn rực rỡ của nền đúc đồng Đông Sơn, và gợi nhắc không gian học thuật thanh nhã thời Lý – Trần. Mạch nguồn ấy càng trở nên vĩ đại khi được soi sáng bởi tư tưởng của “Trà Việt Nhị Thánh”: Thiền sư Tuệ Tĩnh với triết lý Căn Dược bản thổ tôn vinh cây cỏ nước Nam, cùng Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông với y đức lấy lòng nhân dưỡng người.

Kế thừa di sản đồ sộ là một công việc chủ động, đòi hỏi người đi sau phải hiểu, kiểm nghiệm trong thực hành và tiếp tục phát triển. Đi tìm mạch nguồn văn hóa trà Việt chính là cách chúng ta trở về để hiểu rõ cội nguồn, biết trân trọng những giá trị truyền thống, từ đó tạo nên nền tảng vững chắc để sáng tạo và nuôi dưỡng chính mình trong hiện tại.

Viện Văn hóa và Kinh tế Việt Nam – ASEAN (IVACE) tự hào đồng hành cùng sứ mệnh nghiên cứu, bảo tồn và thăng hoa những giá trị triết học sâu sắc của nghệ thuật Trà đạo phương Đông. Kính mời Quý tri âm, các nhà nghiên cứu và những người yêu văn hóa truyền thống ghé thăm hệ sinh thái học thuật của Viện để cùng mạn đàm, tự tay pha một ấm trà di sản và thấu cảm trọn vẹn mạch nguồn văn hiến dân tộc.

VIỆN VĂN HÓA VÀ KINH TẾ VIỆT NAM – ASEAN (IVACE)

Bảo tồn – Lan tỏa – Thăng hoa giá trị Di sản Trà Việt

• Trụ sở chính: Tầng 4, Lô A12/D7 Khu đô thị mới Cầu Giấy, P. Dịch Vọng, Q. Cầu Giấy, Hà Nội.

• Hotline tư vấn: 08.2881.9919 – 0325.66.9919.

• Website: ivace.vn.